De arbeidsomstandigheden in de culturele sector liggen al langer onder vuur. Dat is geen typisch Nederlands probleem: het speelt overal in Europa en ook daarbuiten. Een flink deel van de werkenden is zelfstandige of heeft een tijdelijke baan en gaat van project naar project. Inkomens zijn onregelmatig en laag in vergelijking met wat anderen met hetzelfde opleidingsniveau verdienen. Bovendien is de toegang tot sociale zekerheid, zoals uitkeringen bij werkloosheid, arbeidsongeschiktheid of zwangerschap, afwezig of beperkt. Het is niet voor niets dat in Nederland bijna de helft van de werkenden de sector op een gegeven moment verlaat; vrouwen en mensen met een migratieachtergrond nog vaker dan gemiddeld.

De paradox is dat de sector in Nederland in omvang blijft toenemen. Blijkbaar is de inhoud van het werk zo aantrekkelijk dat veel mensen dit graag willen doen. Daarbij nemen ze genoegen met lagere inkomens, zoals de recente CBS-tabellen laten zien. De situatie is behoorlijk schrijnend. Een kwart heeft een persoonlijk bruto-inkomen van minder dan 20.000 euro per jaar. Toch is ruim 60% tevreden met het relatief lage inkomen. Dat is veelzeggend.

Afijn, er blijft een hoop werk aan de winkel. In Nederland wordt dat verricht door Platform ACCT, met de arbeidsmarktagenda, en samen met Kunsten’92, met de Fair Practice Code. Daarbij gaat het trouwens niet alleen om een betere betaling, oftewel fair pay. Inzet is een samenhangend en passend beleid rond inkomen, sociale zekerheid en belastingen dat rekening houdt met de specifieke werkomstandigheden in de sector.

Dat is ook een van de belangrijkste aanbevelingen in het Europese rapport over de arbeidsomstandigheden van kunstenaars. Aan de opstelling van dit rapport werkten vertegenwoordigers van alle 27 EU-landen mee. Het bevat interessante voorbeelden van maatregelen waarmee in verschillende landen wordt geprobeerd de situatie te verbeteren. Hierover schreef Joost Heinsius een artikel dat werd gepubliceerd in het Europese themanummer van het Boekmantijdschrift 41. Nederland blijkt een koploper als het gaat om het percentage zelfstandigen dat in de sector werkzaam is. Tegelijkertijd zitten we in de achterhoede van landen zonder specifieke maatregelen voor kunstenaars op het gebied van sociale zekerheid en inkomensbescherming. Een toekomstvisie daarop vanuit de Nederlandse cultuursector ontbreekt.